Συνέντευξη του μήνα: Οκτώβριος 2025

Δημήτριος Νέτος

Ψυχολόγος – Αφηγηματικός Θεραπευτής

Θα ήθελες να μας πεις λίγα λόγια για εσένα και τη ζωή σου;

Η ακαδημαϊκή μου πορεία ξεκίνησε με τις σπουδές μου στην Ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Στη συνέχεια, επέλεξα να εμβαθύνω στον τομέα των εξαρτήσεων, ολοκληρώνοντας το μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Κλινικές Παρεμβάσεις στις Εξαρτήσεις» — μια κατεύθυνση που με βοήθησε να κατανοήσω ότι οι ιστορίες της εξάρτησης δεν είναι απλώς προβλήματα προς επίλυση, αλλά αφηγήσεις που μπορούν να αναδιαρθρωθούν και να επαναδιατυπωθούν.

Αργότερα, ολοκλήρωσα με άριστα το δεύτερο μεταπτυχιακό μου (MSc) στο University of Melbourne, σε συνεργασία με το Dulwich Centre της Αυστραλίας, με τίτλο Narrative Therapy and Community Work, αποκτώντας το ανώτερο επίπεδο εξειδίκευσης στην αφηγηματική θεραπεία. Εκεί, είχα την ευκαιρία να συνδέσω τη θεωρία της αφηγηματικής πρακτικής με το κοινοτικό έργο, εμπνεόμενος από τον Michael White — που μας υπενθύμισε πως οι άνθρωποι είναι οι συγγραφείς της ζωής τους — αλλά και από τον Michel Foucault, ο οποίος ανέδειξε πώς η ταυτότητα πλάθεται μέσα από κοινωνικές, ιστορικές και εξουσιαστικές σχέσεις.

Παράλληλα, απέκτησα πιστοποίηση ως Αφηγηματικός Θεραπευτής από το Ινστιτούτο Αφηγηματικής Θεραπείας και Κοινοτικής Πρακτικής στη Θεσσαλονίκη, εμβαθύνοντας στις εφαρμογές της αφήγησης τόσο στο θεραπευτικό όσο και στο κοινωνικό πλαίσιο.

Σήμερα, αξιοποιώ αυτές τις εξειδικεύσεις στην κλινική μου πράξη, βλέποντας τον άνθρωπο όχι απλώς ως «πελάτη», αλλά ως συν-συγγραφέα της ιστορίας του· με τη γνώση ότι το πρόβλημα δεν αποτελεί το τελευταίο κεφάλαιο, αλλά ένα μέρος της αφήγησης που μπορεί πάντοτε να ξαναγραφεί.

Πώς αποφάσισες να ασχοληθείς επαγγελματικά με τον τομέα της ψυχικής υγείας;

Από μικρός θυμάμαι τον εαυτό μου να μαγεύεται από τις ιστορίες. Μου άρεσε να ακούω ανθρώπους να μιλούν για τη ζωή τους, για όσα τους δυσκόλευαν ή τους ενέπνεαν — και ακόμη περισσότερο, να προσπαθώ να καταλάβω τι νόημα έδιναν οι ίδιοι σε όσα τους συνέβαιναν. Ίσως εκεί, χωρίς να το γνωρίζω, να φυτεύτηκαν οι πρώτοι σπόροι του ενδιαφέροντός μου για την ψυχολογία και την ανθρώπινη εμπειρία.

Η απόφασή μου να ασχοληθώ επαγγελματικά με τον τομέα της ψυχικής υγείας δεν ήταν αποτέλεσμα ενός και μόνο γεγονότος, αλλά μιας σταδιακής συνειδητοποίησης. Από νωρίς με απασχολούσε το πώς οι άνθρωποι αφηγούνται τη ζωή τους και πώς μέσα από αυτές τις αφηγήσεις διαμορφώνουν τη σχέση τους με τον εαυτό και τους άλλους. Η ψυχολογία για μένα έγινε ένα φυσικό πεδίο συνάντησης ανάμεσα στην επιστήμη και την αφήγηση — ένας χώρος όπου μπορούσα να κατανοώ, αλλά και να συνοδεύω τους ανθρώπους στην ανακατασκευή του νοήματος των εμπειριών τους.

Στην πορεία, μέσα από τις σπουδές μου και την επαφή μου με την αφηγηματική θεραπεία, κατάλαβα ότι αυτό που με συγκινεί περισσότερο δεν είναι απλώς η «ανάλυση» του προβλήματος, αλλά η στιγμή που ο άνθρωπος αρχίζει να βλέπει την ιστορία του με έναν νέο, πιο ελπιδοφόρο τρόπο.

Ο Michael White έλεγε πως οι άνθρωποι δεν είναι τα προβλήματά τους· είναι πολύ περισσότερο από αυτά. Αυτή η σκέψη έγινε για μένα κεντρική πυξίδα. Με οδήγησε να επιλέξω την αφηγηματική προσέγγιση, γιατί πιστεύω ότι η αλλαγή ξεκινά εκεί όπου ξαναγράφεται το νόημα — εκεί όπου η φωνή του ανθρώπου ξαναβρίσκει χώρο να ακουστεί.

Έτσι, η ενασχόλησή μου με την ψυχική υγεία δεν ήταν απλώς μια επαγγελματική επιλογή· ήταν ένας τρόπος να συμμετέχω ενεργά σε ιστορίες ελπίδας, ανθεκτικότητας και επανεύρεσης του εαυτού.

«Οι άνθρωποι δεν είναι τα προβλήματά τους· είναι συν-συγγραφείς της ζωής τους.» – Michael White

Πότε και πώς ξεκινάει η ιστορία της επαφής σου με την αφηγηματική θεραπεία;

Η επαφή μου με την αφηγηματική θεραπεία ξεκίνησε κατά τη διάρκεια του πρώτου μου μεταπτυχιακού στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, όταν η κ. Τριλίβα μάς μιλούσε για τις κριτικές προσεγγίσεις στην ψυχολογία. Θυμάμαι να με συνεπαίρνει η ιδέα ότι μπορούμε να δούμε τον άνθρωπο όχι μέσα από τις κατηγορίες και τις διαγνώσεις, αλλά μέσα από τις ιστορίες που αφηγείται και μέσα από τα κοινωνικά και πολιτισμικά πλαίσια που τον περιβάλλουν.

Αυτό το μάθημα λειτούργησε σαν αφετηρία. Από περιέργεια στην αρχή, άρχισα να αναζητώ περισσότερα για την αφηγηματική θεραπεία και σύντομα βρέθηκα να διαβάζω για το Ινστιτούτο Αφηγηματικής Θεραπείας και Κοινοτικής Πρακτικής. Από εκεί και πέρα, τα υπόλοιπα είναι — όπως λέω συχνά — μια ιστορία από μόνα τους.

Η συνάντηση με την αφηγηματική προσέγγιση με οδήγησε να δω τη θεραπεία όχι ως μια διαδικασία «διόρθωσης», αλλά ως έναν διάλογο γύρω από το νόημα. Στο έργο του Michael White βρήκα μια γλώσσα που τιμά την πολυπλοκότητα και την αξιοπρέπεια του ανθρώπου· και μέσα από τον στοχασμό του Foucault, κατάλαβα πως η αφήγηση μπορεί να γίνει μια πράξη ελευθερίας απέναντι στις κυρίαρχες φωνές που συχνά περιορίζουν το πώς αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας.

Από τότε, η αφηγηματική θεραπεία αποτελεί για μένα κάτι περισσότερο από επαγγελματική πρακτική — είναι ένας τρόπος να βλέπω, να ακούω και να συνδιαμορφώνω ιστορίες που αξίζουν να ειπωθούν ξανά.

Τι αγαπάς στην αφηγηματική θεραπεία;

Στην αφηγηματική θεραπεία αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο είναι η πολυφωνία του εαυτού. Κάθε άνθρωπος φέρει μέσα του πολλές φωνές, διαφορετικές εμπειρίες, εναλλακτικές ιστορίες και δυνατότητες που συνυπάρχουν και αλληλεπιδρούν διαρκώς. Η θεραπεία μάς θυμίζει ότι δεν υπάρχει μια στατική «ταυτότητα»· είμαστε πάντα σε ένα γίγνεσθαι, μια διαδικασία που εξελίσσεται χωρίς τέλος.

Αυτό που με γοητεύει είναι ότι η αφηγηματική προσέγγιση αναγνωρίζει και τιμά αυτήν την πολυπλοκότητα. Δεν μας περιορίζει σε ένα πρόβλημα ή σε μια ετικέτα· αντίθετα, δίνει χώρο να ακούγονται όλες οι φωνές μας και να φωτίζονται πτυχές του εαυτού που συχνά μένουν κρυφές.

Με λίγα λόγια, αγαπώ την αφηγηματική θεραπεία γιατί μας θυμίζει ότι η ζωή είναι μια συνεχής αφήγηση, όπου κάθε άνθρωπος μπορεί να είναι συγγραφέας του εαυτού του, διαρκώς εξελισσόμενος και πάντα σε κίνηση το οποίο και θεωρώ ως απόλυτα ελευθεριακό και συγχρόνως γοητευτικό.

«Η αφηγηματική θεραπεία δίνει χώρο να ακουστούν όλες οι φωνές του εαυτού.»

Θα ήθελες να μοιραστείς κάποια παραδείγματα καλών πρακτικών της αφηγηματικής θεραπείας που εφαρμόζεις στη δουλειά σου;

Στη δουλειά μου, προσπαθώ να εφαρμόζω πρακτικές που αναδεικνύουν την πολυφωνία του εαυτού και δίνουν χώρο στον άνθρωπο να επαναγράψει τις ιστορίες του. Ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία είναι η χρήση ερωτήσεων που ανοίγουν χώρο για διαφορετικές φωνές και εμπειρίες. Για παράδειγμα, ζητώ από κάποιον να αφηγηθεί όχι μόνο το πρόβλημα που αντιμετωπίζει, αλλά και στιγμές όπου κατάφερε να το αντιμετωπίσει ή να διαχειριστεί την κατάσταση με επιτυχία. Αυτό βοηθά να αναδειχθούν «εναλλακτικές ιστορίες» που συχνά παραμένουν κρυφές πίσω από τις κυρίαρχες αφηγήσεις.

Υπάρχουν συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες ή θέματα στα οποία προτιμάς να επικεντρώνεσαι στην πρακτική σου ως θεραπευτής;

Στην πρακτική μου, συχνά εργάζομαι — αλλά όχι μόνο — με άτομα που προσπαθούν να επαναδιαπραγματευτούν τη σχέση τους με διάφορες ουσίες ή συμπεριφορές, κοινώς εξαρτήσεις, καθώς εκεί η κυρίαρχη ιστορία του προβλήματος μπορεί να ταυτιστεί έντονα με τον ίδιο τον άνθρωπο. Μέσα από την αφηγηματική προσέγγιση, τα βοηθάω να διαχωρίσουν τον εαυτό τους από την εξάρτηση, να αναγνωρίσουν τις δυνάμεις τους και να ανακαλύψουν εναλλακτικές ιστορίες που συχνά παραμένουν κρυφές.

Ταυτόχρονα, οι αρχές αυτές μπορούν να εφαρμοστούν σε κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από το είδος της δυσκολίας που αντιμετωπίζει. Η αφηγηματική θεραπεία δίνει χώρο να ακουστούν όλες οι φωνές του εαυτού, επιτρέπει την επαναδιατύπωση των ιστοριών και ενισχύει τη δυνατότητα του κάθε ατόμου να βλέπει τη ζωή του ως ένα συνεχές γίγνεσθαι, γεμάτο επιλογές και νέες δυνατότητες.

«Η ζωή είναι ένα συνεχές γίγνεσθαι, γεμάτο επιλογές και νέες δυνατότητες.»

Υπήρξε κάποια δυνατή στιγμή στη δουλειά σου που δε θα την ξεχάσεις ποτέ και η οποία σε εμπνέει μέχρι και σήμερα να συνεχίζεις;

Υπήρξαν αρκετές στιγμές που με συγκίνησαν βαθιά, αλλά μία που κουβαλώ πάντα μαζί μου είναι εκείνη όπου ένα άτομο, με το οποίο εργαζόμασταν καιρό πάνω στη σχέση του με τις ουσίες, μού είπε: «Για πρώτη φορά δεν αισθάνομαι ότι είμαι το πρόβλημα». Εκείνη η φράση συμπύκνωσε για μένα όλη τη δύναμη της αφηγηματικής θεραπείας.

Το να δίνεται χώρος σε έναν άνθρωπο να δει τον εαυτό του έξω από το πρόβλημα — να θυμηθεί τις αξίες, τα όνειρα, τις πράξεις φροντίδας που εξακολουθούν να υπάρχουν μέσα του — είναι κάτι που κάθε φορά με συγκινεί. Αυτές οι στιγμές μου θυμίζουν αυτό που έλεγε ο Michael White: ότι οι άνθρωποι δεν είναι «φορείς προβλημάτων», αλλά συγγραφείς ιστοριών που μπορούν να ξαναγραφούν. Και κάθε φορά που μια τέτοια ιστορία αναδύεται στο φως, νιώθω πως είμαι μάρτυρας ενός μικρού θαύματος: της ανθρώπινης ικανότητας για νόημα, αλλαγή και αναγέννηση.

Υπάρχουν ψυχοθεραπευτές ή άλλοι επαγγελματίες που μέσω της δουλειάς τους και της ζωής τους σε έχουν εμπνεύσει ως άνθρωπο και ως θεραπευτή;

Σίγουρα υπάρχουν πολλοί επαγγελματίες και στοχαστές που με έχουν εμπνεύσει, τόσο ως άνθρωπο όσο και ως θεραπευτή. Στο κέντρο αυτής της έμπνευσης βρίσκεται ο Michael White, ο οποίος με δίδαξε ότι οι άνθρωποι δεν είναι τα προβλήματά τους, αλλά φέρουν μέσα τους πολλές φωνές και δυνατότητες που αξίζουν να ακουστούν. Η φιλοσοφία του με επηρέασε βαθιά, τόσο σε θεωρητικό επίπεδο όσο και στην καθημερινή πρακτική μου, υπενθυμίζοντάς μου τη σημασία να βλέπω κάθε άνθρωπο ως συν-συγγραφέα της δικής του ιστορίας.

Με γοητεύει επίσης η σκέψη του Michel Foucault, που ανέδειξε πώς η ταυτότητα και οι σχέσεις εξουσίας διαμορφώνουν την εμπειρία του ατόμου. Παράλληλα, η εποπτεία και η καθοδήγηση της Kassandra Pedersen, αφηγηματικής ψυχοθεραπεύτριας, υπήρξε για μένα καθοριστική. Μέσα από τη δουλειά μας τόσο στο Ινστιτούτο Αφηγηματικής Θεραπείας στη Θεσσαλονίκη όσο και στο Dulwich Centre στην Αυστραλία, παραμένει διαρκώς ένας φάρος αναστοχασμού και εποικοδομητικής κριτικής, δίνοντάς μου εργαλεία για να εμβαθύνω την πρακτική μου και να αναστοχαστώ πάνω στη δική μου στάση απέναντι στους ανθρώπους που συνοδεύω.

Τέλος, εμπνέομαι καθημερινά από τους ανθρώπους που συναντώ στη δουλειά μου — όχι μόνο από την επιμονή και την ανθεκτικότητά τους, αλλά και από τον τρόπο που ξαναγράφουν την αφήγηση της ζωής τους με δημιουργικότητα, θάρρος και ελπίδα.

«Κάθε ιστορία μπορεί να επαναγραφεί, να αναδιαμορφωθεί και να φωτίσει πτυχές που ίσως παρέμεναν κρυφές.»

Αν δεν είχες ασχοληθεί με την ψυχική υγεία, τότε πιθανότατα τι θα σε βρίσκαμε να κάνεις επαγγελματικά;

Αν δεν είχα ασχοληθεί με την ψυχική υγεία, μάλλον θα με βρίσκατε να αφηγούμαι ιστορίες με κάποιον άλλο τρόπο. Ίσως να είχα στραφεί στη συγγραφή ή στη δημοσιογραφία, γιατί πάντοτε με συγκινούσε ο τρόπος που μια ιστορία μπορεί να φωτίσει διαφορετικά την πραγματικότητα. Από μικρός θυμάμαι να παρατηρώ ανθρώπους και να προσπαθώ να καταλάβω τις ιστορίες πίσω από τις λέξεις τους.

Με έναν τρόπο, νομίζω πως και πάλι θα αναζητούσα τρόπους να ακούω και να μεταφέρω αφηγήσεις — απλώς με διαφορετικά μέσα. Η αφηγηματική θεραπεία, άλλωστε, είναι κι αυτή μια μορφή δημιουργίας: μια συνάντηση όπου οι λέξεις αποκτούν ξανά ζωή και ο άνθρωπος ανακαλύπτει νέες εκδοχές του εαυτού του.

Τέλος, θα ήθελες να μοιραστείς κάποια ιδέα ή κάποιο σκοπό που δίνει ξεχωριστό νόημα στην καθημερινότητά σου;

Αυτό που δίνει νόημα στην καθημερινότητά μου είναι η πίστη ότι κάθε μέρα μπορούμε να γράφουμε — ή έστω να ψιθυρίζουμε — μια νέα πρόταση στην ιστορία της ζωής μας. Η επαφή με τους ανθρώπους, οι μικρές τους μετατοπίσεις, οι στιγμές που ξαναβρίσκουν φωνή ή νόημα, είναι για μένα η πιο βαθιά υπενθύμιση του γιατί κάνω αυτή τη δουλειά.

Προσπαθώ να ζω με επίγνωση ότι καμία ιστορία δεν είναι τετελεσμένη. Όπως θα έλεγε κι ο Foucault, ο εαυτός είναι ένα έργο υπό διαμόρφωση — ένα συνεχές γίγνεσθαι. Αυτός ο τρόπος να βλέπω τη ζωή, ως μια ανοιχτή διαδικασία νοήματος και αναστοχασμού, με βοηθά να παραμένω συνδεδεμένος με αυτό που έχει πραγματικά αξία: την ανθρώπινη παρουσία, τη σχέση και τη δυνατότητα να ξαναγράφουμε τις ιστορίες μας με φροντίδα και σεβασμό.