Συνέντευξη του μήνα: Φεβρουάριος 2025

Ναταλία Τούντα

Ψυχολόγος – Αφηγηματική Ψυχοθεραπεύτρια

Θα ήθελες να μας πεις λίγα λόγια για εσένα και τη ζωή σου;

Είμαι 28 χρονών κι έχω γεννηθεί στην Ελλάδα. Έχω δύο αδερφές που αγαπάω πάρα πολύ και αποτελούν την υποστηρικτική μου ομάδα! Ονειρεύομαι να κάνω πολλά ταξίδια στον κόσμο κι εδώ και 3 χρόνια τρέφω μεγάλη αγάπη για το πολυφωνικό τραγούδι με το οποίο και ασχολούμαι.

Πώς αποφάσισες να ασχοληθείς επαγγελματικά με τον τομέα της ψυχικής υγείας;

Νομίζω ότι καθοριστικό ρόλο έπαιξε για εμένα η προσωπική μου θεραπεία. Ξεκίνησα στα 19 μου χρόνια και πορεύτηκα αρκετά χρόνια με έναν άνθρωπο που μου ενέπνευσε εμπιστοσύνη και ασφάλεια.

Παράλληλα, είχα διαλέξει να σπουδάσω ένα αντικείμενο που δε με ενδιέφερε καθόλου και για να «απαντήσω» στην απόγνωση μου τότε, ξεκίνησα να ασχολούμαι με τον σύγχρονο χορό. Εκεί, είδα πολλά κοινά με την ψυχοθεραπεία και αποφάσισα ότι κι εγώ αυτό θέλω να κάνω! Θέλω να συνοδεύω ανθρώπους στην αφήγηση των πολύτιμων πραγμάτων που έχουν να πουν (είτε λεκτικά, είτε σωματικά κτλ.).

Πότε και πώς ξεκινάει η ιστορία της επαφής σου με την αφηγηματική θεραπεία;

Πριν από τον κοβιντ, ξεκίνησα να παρακολουθώ έναν κύκλο εργαστηρίων που απευθυνόταν σε ειδικές και ειδικούς ψυχικής υγείας. Αφορούσε διάφορες θεματικές όπως διαθεματικότητα και πολλαπλές καταπιέσεις, μικρό-διακρίσεις, νεοφιλελευθερισμός και ψυχοθεραπεία κ.α. Οι ενότητες ήταν εμπλουτισμένες με αναφορές, μεταξύ άλλων, στον αφηγηματικό τρόπο σκέψης και μια εκ των δυο συντονιστριών και εξαίρετη συνάδελφη μου πλέον, ήταν αφηγηματική ψυχοθεραπεύτρια. Κάπως έτσι, το ενδιαφέρον μου ενεργοποιήθηκε και αναζήτησα βιβλιογραφία ώστε να μάθω κι εγώ τι στο καλό είναι η αφηγηματική θεραπεία!

Η ψυχική υγεία δεν είναι ατομική υπόθεση. Είναι ζήτημα κοινωνικό και βαθιά πολιτικό.

Τι αγαπάς στην αφηγηματική θεραπεία;

Αγαπάω και γοητεύομαι από την ιδέα της πολυφωνίας. Οι άνθρωποι είμαστε όντα πολυφωνικά! Οι ζωή μας και οι πλούσιες ιστορίες και εμπειρίες μας, όσα είναι πολύτιμα για εμάς, αξίες, όνειρα και ελπίδες αλλά και γνώσεις ή κατανοήσεις για τη ζωή, είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τις ανθρώπινες σχέσεις. Ο ένας συστήνει την άλλη σε ιδέες και κατανοήσεις και η δική μας φωνή είναι ένα απόσταγμα αυτής της πολυφωνίας!

Επίσης, με συγκινεί η προτροπή της αφηγηματικής ψυχοθεραπείας να ρίξουμε φως( πρωτίστως οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας) στη δύναμη που έχουν οι κοινωνικές και συστημικές καταπιέσεις όσον αφορά την ανθρώπινη ψυχική δυσφορία. Η ψυχική υγεία, δεν είναι ατομική υπόθεση. Είναι ζήτημα κοινωνικό και βαθιά πολιτικό.

Θα ήθελες να μοιραστείς κάποια παραδείγματα καλών πρακτικών της αφηγηματικής θεραπείας που εφαρμόζεις στη δουλειά σου;

Μια πρακτική που κρατώ κοντά μου είναι η μικρό-πρακτική του check-in. Κατά τη διάρκεια μιας θεραπευτικής κουβέντας έχω στο νου μου να τσεκάρω αρκετές φορές με τον άνθρωπο που συνομιλώ ότι συζητάμε κάτι που τον ενδιαφέρει και του κάνει νόημα. Έχω παρατηρήσει ότι τέτοιου είδους προσκλήσεις για τσεκάρισμα, υπενθυμίζουν στο άνθρωπο ότι έχει λόγο σε αυτό που συμβαίνει, είναι ενεργός συμμετέχων. Άνθρωποι όπου έχουν βιώσει παραβίαση της συναίνεσης τους, βρίσκουν ιδιαίτερα πολύτιμο το check-in καθώς είναι μια πρακτική που τους θυμίζει ότι μπορούν να έχουν λόγο και φωνή στα πράγματα (agency).

Άλλη μια πρακτική που έχω παρατηρήσει ότι βοηθά τους ανθρώπους να μοιραστούν και να ονοματίσουν τις εμπειρίες τους, είναι η χρήση των μεταφορών. Όταν η κυριολεξία δεν αρκεί, τότε η φαντασία έρχεται να διευκολύνει! Έχω γίνει μάρτυρας απίστευτων και γεμάτων νόημα εικόνων/μεταφορών που μοιράζονται οι άνθρωποι για να μιλήσουν για κάτι που τους είναι σημαντικό. Οι μεταφορές που οι ίδιοι φέρνουν σε μια θεραπευτική κουβέντα, βρίσκονται συχνά, πολύ πιο κοντά στην εμπειρία τους απ’ ότι ορολογίες και λέξεις που μοιάζουν ανοίκειες και αποστειρωμένες, όπως π.χ. συμβαίνει συχνά με την κλινική γλώσσα.

Υπάρχουν συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες ή θέματα στα οποία προτιμάς να επικεντρώνεσαι στην πρακτική σου ως θεραπεύτρια;

Ενδιαφέρομαι ιδιαίτερα για ιστορίες που αφορούν στο βίωμα της κακοποίησης, καθώς και για όλες εκείνες τις ιστορίες που φωτίζουν την αντίσταση των ανθρώπων απέναντι σε αυτήν. Επιπλέον, εμπνευσμένη από την ιδέα πώς η αφηγηματική αποτελεί μια feminist informed και post – colonial πρακτική, αγαπώ, προσκαλώ και καλωσορίζω τις θεραπευτικές κουβέντες γύρω από τις πολλαπλές καταπιέσεις και τους φεμινισμούς.

Υπήρξε κάποια δυνατή στιγμή στη δουλειά σου που δε θα την ξεχάσεις ποτέ και η οποία σε εμπνέει μέχρι και σήμερα να συνεχίζεις;

Υπήρξε μια πολύτιμη στιγμή, που δε θα ξεχάσω και με συντροφεύει συνεχώς με ζεστασιά. Κάποια στιγμή, εργαζόμενη σε κάποιον επαγγελματικό χώρο ο οποίος τύχαινε να είναι και φορέας ψυχικής υγείας (είχα ξεκινήσει εκεί ως γραμματέας και μετέπειτα άρχισα να βλέπω εκεί τα πρώτα μου ραντεβού) εκτέθηκα σε λεκτικές κακοποιητικές πρακτικές από συνάδελφη μου στις οποίες και αρνήθηκα να συμμετέχω ως δέκτρια.

Χρειάστηκε πολύ άμεσα να ενημερώσω όλα τα ραντεβού πως αλλάζω χώρο, ενημερώνοντας τα γιατί συμβαίνει αυτό. Δεν ήξερα πόσο καιρό θα μου πάρει οπότε προσέφερα κάποιες επιλογές όπως διαδικτυακές συνεδρίες ή/και δια ζώσης συναντήσεις σε κάποιον εξωτερικό χώρο (π.χ. σε κάποιο πάρκο). Η αλλαγή αυτή, ήταν γρήγορη και άμεση. Επί της ουσίας, ήταν ένα «κάλεσμα» σε αλλαγή χώρου στο οποίο οι άνθρωποι θα ανταποκρίνονταν με όποιο τρόπο θα τους έμοιαζε οκ. Είχα αγωνία και ανησυχία.

Ένας από τους ανθρώπους με τους οποίους συμπορεύομαι θεραπευτικά μέχρι και τώρα, μου είπε : «Nαταλία, στεναχωριέμαι και θυμώνω με αυτό που συνέβη. Είναι άδικο. Όμως, θα βρούμε μαζί τον τρόπο να συναντιόμαστε. Από κοινού. Έτσι δε μου είπες ότι γίνεται η συνέρευνα όταν πρωτοήρθα;» Πήρα μεγάλη δύναμη από τους ανθρώπους που έβλεπα τότε, αυτούς που κάθε φορά με επιλέγουν, κάθε φορά που εμφανίζονται. Η συνέρευνα είναι τελικά κάτι που ξεπερνά την πόρτα ενός θεραπευτικού δωματίου ή την οθόνη ενός laptop, δεν εξαντλείται στη μια ώρα μιας θεραπευτικής κουβέντας. Γίνεται μια φωνή που μας συντροφεύει.

Υπάρχουν ψυχοθεραπευτές ή άλλοι επαγγελματίες που μέσω της δουλειάς τους και της ζωής τους σε έχουν εμπνεύσει ως άνθρωπο και ως θεραπεύτρια;

Φυσικά και υπάρχουν! Η πρώτη που μου έρχεται στο μυαλό είναι η επόπτρια μου, η Κασσάνδρα. Με στηρίζει και βάζει «πλάτες» εκεί που δε μπορώ να επεκτείνω μόνη μου τη σκέψη μου και επιθυμώ βοήθεια. Πορεύεται δίπλα μου και όχι μπροστά μου. Θέλω κι εγώ να είμαι αυτή η θεραπεύτρια, που προχωράει δίπλα και όχι μπροστά από τον άνθρωπο ως η ειδική.

Έπειτα, στα χρόνια που κάνω ψυχοθεραπεία, είχα την τύχη να συνεργαστώ με πολλούς ανθρώπους που εκτίμησα και πήρα σημαντική βοήθεια από τη δουλειά που κάναμε μαζί. Ο πρώτος μου ψυχοθεραπευτής, ο Τάσος, ήταν ο πρώτος που πίστεψε σε μένα και τις δυνατότητες μου να γίνω μια καλή θεραπεύτρια. Δε ξέρω τι σημαίνει καλή θεραπεύτρια, αλλά ξέρω ότι αγαπάω πάρα πολύ τη δουλειά μου, γιατί ο δικός μου θεραπευτής ήταν ένας άνθρωπος που την αγαπούσε εξίσου.

Θυμάμαι μια φορά μου είχε πει κάτι που δε μου άρεσε, μου έκατσε άσχημα. Μου ζήτησε συγγνώμη και μου είπε πως ήταν άστοχο αυτό που είπε. Μου είπε πως είχα δίκιο και πως έκανε λάθος. Έκτοτε, ένιωσα τη μεγαλύτερη ασφάλεια που είχα νιώσει ποτέ μαζί του. Χάρη σε εκείνον, έχω πάντα το νου μου να με φέρνω στις ψυχοθεραπευτικές συζητήσεις με ταπεινότητα και διάθεση να κάνω το βήμα πίσω. Ένας ψυχοθεραπευτής που μπορεί να πει φωναχτά πως δε τα ξέρει όλα και έκανε λάθος, αποτελεί για εμένα φάρο έμπνευσης και πρότυπο προς μίμηση.

Αν δεν είχες ασχοληθεί με την ψυχική υγεία, τότε πιθανότατα τι θα σε βρίσκαμε να κάνεις επαγγελματικά;

Χορό! Έχω μεγάλη αγάπη για τον σύγχρονο χορό και για τις τέχνες γενικά. Κάποτε αποφάσισα να δώσω σε σχολή χορού, αλλά ήταν ένας πρωταθλητισμός που δεν ήμουν έτοιμη να ακολουθήσω. Με το χέρι στη καρδιά, όμως, θα με βρίσκατε κάπου να χορεύω!

Να βοηθώ τους ανθρώπους να φωτίσουν εκείνες τις ιστορίες που δεν ειπώθηκαν ακόμη

Τέλος, θα ήθελες να μοιραστείς κάποια ιδέα ή κάποιο σκοπό που δίνει ξεχωριστό νόημα στην καθημερινότητά σου;

Η δοκιμιογράφος Chimamanda Ngozii Adichie, σε μια ΤEDx ομιλία της με τίτλο «The Danger of the Single Story» είχε πει πως το ποιες ιστορίες λέμε και ποιες όχι, σε ποιους και ποιες τις λέμε, πότε, που και πως, είναι ζήτημα πολιτικό. Αυτό που δίνει νόημα στη καθημερινότητα μου, είναι ο σκοπός που έχω βάλει μέσα από τη δουλειά μου: Να βοηθώ τους ανθρώπους να φωτίσουν εκείνες τις ιστορίες που δεν ειπώθηκαν ακόμη.