Συνέντευξη του μήνα: Ιανουάριος 2025

Φανή Τράικου

Ψυχολόγος (M.Sc.) – Αφηγηματική Θεραπεύτρια

Εν ενεργεία Αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρίας Αφηγηματικής Θεραπείας και Κοινοτικής Πρακτικής

Φανή, θα ήθελες να μας πεις λίγα λόγια για εσένα και τη ζωή σου;

Είμαι η Φανή Τράικου. Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Θεσσαλονίκη, στην Τριανδρία. Έχω και το χωριό μου, το Ροδολίβος Σερρών. Από εκεί κατάγεται ο πατέρας μου.

Νομίζω ότι από μικρή ήμουν ανήσυχο και πνευματικά απαιτητικό παιδί. Δε μου άρεσαν οι εύκολες απαντήσεις, ψαχνόμουν, ήθελα να πειστώ με επιχειρήματα για το κάθε τι. Μάλλον κάπως έτσι κατέληξα να δηλώνω ως πρώτη επιλογή στο μηχανογραφικό μου δελτίο, μετά τις Πανελλαδικές εξετάσεις, την Ψυχολογία Θεσσαλονίκης. Εκ των υστέρων θα πω ευτυχώς που πέρασα!

Από τα 24 μου ζω στο εξωτερικό, κατά κύριο λόγο στην Ολλανδία, στο Ρότερνταμ (νωρίτερα έκανα 2 στάσεις, για ένα χρόνο στο Μάαστριχτ της Ολλανδίας και για τρεις μήνες στο Τορόντο του Καναδά). Σπούδασα Ψυχολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Έκανα το μεταπτυχιακό μου στην Ψυχολογία της Υγείας και την Κοινωνική Ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο του Μάαστριχτ στην Ολλανδία. Στη συνέχεια έκανα άλλα δύο μεταπτυχιακά στην Ειδική Εκπαίδευση και στις Θεατρικές Σπουδές στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου.

Αυτή τη στιγμή προσπαθώ να δω αν θα μου βγει ένα υβριδικό μοντέλο διαβίωσης ανάμεσα σε δύο χώρες, Ελλάδα (Θεσσαλονίκη) και Ολλανδία. Αυτά μάλλον συμβαίνουν όταν για χρόνια νιώθεις πολίτης του κόσμου!

Πώς αποφάσισες να ασχοληθείς επαγγελματικά με τον τομέα της ψυχικής υγείας;

Ειλικρινά δεν ξέρω αν εγώ το διάλεξα ή αυτό με διάλεξε. Το είχα πει και παλιότερα σε μιαν άλλη συνέντευξη. Το να θες να σπουδάσεις Ψυχολογία, με σκοπό να γίνεις ψυχοθεραπευτής (γιατί μπορεί να σπουδάσεις Ψυχολογία και για παράδειγμα να γίνεις ερευνητής ή διαφημιστής ή να δουλεύεις σε εταιρείες στο τμήμα Ανθρώπινου Δυναμικού) σημαίνει πως κάτι μέσα σου ζητάει να φροντίσεις ανθρώπους και να συνδεθείς μαζί τους. Ας μην το αναλύσω πολύ “ψυχοθεραπευτικά”, ας πω απλά πως όταν με ρωτούσαν μικρή τι βρίσκω ενδιαφέρον να μελετήσω, να σπουδάσω αργότερα στη ζωή μου, απαντούσα πως οι άνθρωποι μου φαίνονται ενδιαφέροντες! Άρα οι επιλογές μου από πολύ νωρίς ήταν συγκεκριμένες. Και ευτυχώς θα πω, γιατί γρήγορα και αρκετά νωρίς στη ζωή μου μπόρεσα και απέρριψα πολλά άλλα επαγγέλματα που δεν μου έλεγαν τίποτα και άρα δε θα τα έκανα με χαρά.

Πότε και πώς ξεκινάει η ιστορία της επαφής σου με την αφηγηματική θεραπεία;

Το 2017 θυμάμαι είμαστε στην Ισλανδία, στον μήνα του μέλιτος με τον άντρα μου, όταν του αναφέρω κάποια στιγμή πως θέλω να ξεκινήσω μία νέα διετή εκπαίδευση στην Αφηγηματική Θεραπεία. Ούτε ήξερα καλά-καλά τι ήταν η Αφηγηματική Θεραπεία αλλά όσα διάβαζα εκείνη την περίοδο μου άρεσαν. Βρήκα και την ανακοίνωση του Ινστιτούτου Αφηγηματικής Θεραπείας (πλέον ονομάζεται Κέντρο Αφηγηματικής Θεραπείας) στη Θεσσαλονίκη για την έναρξη του νέου κύκλου εκπαίδευσης και μετά από μια τηλεφωνική συνομιλία με τον υπεύθυνο-συντονιστή του προγράμματος Αδάμ Χαρβάτη, κατάλαβα πως θέλω να το κάνω αυτό. Του το είπα αργότερα κι από κοντά πως ο τρόπος που μιλήσαμε στο τηλέφωνο τότε, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να ξεκινήσω το πρόγραμμα εκπαίδευσης. Φυσικά στην πορεία ερωτεύτηκα τις ιδέες και τις τεχνικές της Αφηγηματικής Θεραπείας και όλο τον μεταμοντέρνο τρόπο σκέψης που τη χαρακτηρίζει.

Τι αγαπάς στην αφηγηματική θεραπεία;

Με πολύ απλά λόγια θα έλεγα πως αγαπώ τη βαθιά ανθρώπινη προσέγγιση της. Όλον αυτό τον σεβασμό που αποπνέει για τους ανθρώπους, τις σκέψεις και τα βιώματα τους, οι ιδέες για το το πώς μιλάμε και πώς αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους σε θεραπευτικό αλλά και σε κάθε είδους πλαίσιο. Έχει μια βαθιά ηθική η αφηγηματική θεραπεία που ίσως σε καμία άλλη θεραπευτική προσέγγιση δεν είναι τόσο ορατή, ξεκάθαρη, φωναχτή. Για μένα αφηγηματική θεραπεία σημαίνει ελευθερία, η κουβέντα της οποίας μπορεί να ανοίξει κι ας μην κλείσει ποτέ. Έχει κάτι φοβιστικό μα και κάτι ελπιδοφόρο όλο αυτό.

Θα ήθελες να μοιραστείς κάποια παραδείγματα καλών πρακτικών της αφηγηματικής θεραπείας που εφαρμόζεις στη δουλειά σου;

Καταρχάς, προσπαθώ πάντα να θυμάμαι πως στο επίκεντρο είναι ο άνθρωπος που έρχεται σ’ εμένα και όχι εγώ και οι ιδέες μου. Πάντα ρωτάω, πάντα περιμένω έγκριση, πάντα έχω στον νου μου να δείχνω σεβασμό. Πάντα προσπαθώ να υπενθυμίζω στον εαυτό μου πως οι δικές μου προκαταλήψεις και πεποιθήσεις μπορεί κάποιες φορές να μη με βοηθούν να καταλάβω ή να συνειδητοποιήσω πλήρως τις οπτικές των ανθρώπων που μου εμπιστεύονται τις ιστορίες τους. Συνειδητά με θέτω ξανά και ξανά σε θέση συν-ερευνήτριας, ζητώ να μου επικυρώσουν οι άνθρωποι ότι όντως τους καταλαβαίνω, πως σωστά μεταφράζει το δικό μου μυαλό, ο δικός μου ψυχισμός τα όσα μου λένε.

Κατόπιν προσπαθώ να είμαι επιδραστική, αλλά πάντα σε απόσταση από τις αποφάσεις τους. Νομίζω μία από τις πιο δυνατές και καθοριστικές ατάκες για να χτίσεις μια βαθιά σχέση εμπιστοσύνης, σύνδεσης κι αλληλο-υποστήριξης με τον άλλον άνθρωπο είναι η εξής: “Άσε τις ιδέες του σωστού και του λάθους, του καλού και του κακού. Αποφάσισε κι εγώ είμαι μαζί σου σε ό,τι μου πεις”. Πώς να μη νιώσει ένας άνθρωπος πραγματικά δυνατός, υπεύθυνος μα και σύμμαχος μαζί σου; Αυτό δεν είναι η ουσία της θεραπευτικής σχέσης; 

Τέλος, πάντα παίρνω την έγκριση για να στέλνω σημειώσεις ή βοηθητικό υλικό μετά το πέρας των συνεδριών, αν φυσικά ο κάθε άνθρωπος ενδιαφέρεται να σκεφτεί και να “μελετήσει” περαιτέρω. 

Υπάρχουν συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες ή θέματα στα οποία προτιμάς να επικεντρώνεσαι στην πρακτική σου ως θεραπεύτρια;

Από προπτυχιακή φοιτήτρια Ψυχολογίας αγαπούσα ιδιαίτερα να καταγίνομαι με τις θεματικές των ερωτικών σχέσεων και της ανθρώπινης σεξουαλικότητας. Η διπλωματική μου για το πτυχίο μου ως ψυχολόγος είχε να κάνει με την ομοφυλοφιλία, αργότερα η μεταπτυχιακή διατριβή μου είχε να κάνει με τις σεξουαλικές φαντασιώσεις και συμπεριφορές των Ελλήνων. Πάντα θεωρούσα – σχεδόν διαισθητικά θα έλεγα – πως στη σεξουαλικότητα των ανθρώπων βρίσκονται πολλές απαντήσεις για τις ζωές τους: Από το τι άνθρωποι κατά βάθος είναι (αν μπορεί ποτέ να δοθεί μια σαφής απάντηση σε όλο αυτό!) μέχρι και το πώς μεγάλωσαν και με ποιες ιδέες ανατράφηκαν. Πρόσφατα ξεκίνησα μια μικρή ομάδα συζήτησης και μοιράσματος ιστοριών με κεντρικό άξονα τις ερωτικές σχέσεις των ανθρώπων.

Άλλες πολύ ενδιαφέρουσες θεματικές για μένα είναι οι σχέσεις γονέων – παιδιών, ο τρόπος αντίληψης των παιδιών και τα δικαιώματά τους (τα οποία νομίζω ακόμη τα ψάχνουμε να τα εντοπίσουμε εμείς οι μεγάλοι!), τα όρια και η ελευθερία μέσα στις ανθρώπινες σχέσεις και γενικότερα στην ανθρώπινη κοινωνία και τη ζωή, οι έννοιες της σύνδεσης και της απόστασης, ακόμη και οι υπαρξιακές αγωνίες των ανθρώπων όπως η αγάπη, η μοναξιά, ο θάνατος. Έχω την επίγνωση πως αρκετοί φιλόσοφοι του παρελθόντος ήταν και πρώιμοι ψυχολόγοι και ψυχοθεραπευτές!

Υπήρξε κάποια δυνατή στιγμή στη δουλειά σου που δε θα την ξεχάσεις ποτέ και η οποία σε εμπνέει μέχρι και σήμερα να συνεχίζεις;

Πολλές. Πόσες να αναφέρω;

Κάθε φορά που μοιράζομαι όμορφες συνειδητοποιήσεις με συναδέλφους, με αφηγηματικούς θεραπευτές ή θεραπευτές άλλων προσεγγίσεων νιώθω τυχερή που έχω την πολυτέλεια στο επάγγελμα μου να συζητώ για τόσο όμορφα και ενδιαφέροντα θέματα!

Κάθε φορά που κάποιος άνθρωπος κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας συγκινείται, κάνει μια χρήσιμη συνειδητοποίηση για τον ίδιο ή με ευχαριστεί για κάτι, ειλικρινά νιώθω ευλογημένη που διάλεξα αυτό το επάγγελμα. Αναρωτιέμαι ποιος άλλος μπορεί να ζει στην καθημερινότητά του τόσο μεγαλειώδεις στιγμές ανθρώπινης σύνδεσης και υπαρξιακής αποκάλυψης κι ανακάλυψης (πομπώδεις ίσως οι λέξεις που χρησιμοποιώ αλλά και πώς αλλιώς να περιγράψεις αυτά που εντέλει ισχύουν;) και παράλληλα να έχει την τύχη να βιοπορίζεται μέσα από αυτή τη διαδικασία; Όποιος αποφασίσει να βιώσει στ’ αλήθεια την ουσία και την ηθική αυτής της δουλειάς, θα βρει αμέτρητες στιγμές για τις οποίες θα είναι ευγνώμων!

Υπάρχουν ψυχοθεραπευτές ή άλλοι επαγγελματίες που μέσω της δουλειάς τους και της ζωής τους σε έχουν εμπνεύσει ως άνθρωπο και ως θεραπεύτρια;

Πάρα πολλοί.

Όλοι οι εκπαιδευτές / δάσκαλοι μου ανά τα χρόνια. Ο Αδάμ Χαρβάτης, η Κασσάνδρα Πήτερσεν. Ο Δημήτρης Κατσικαδέλης και η Μαργαρίτα Χαλβατζή-Κατσικαδέλη. Πολλοί άλλοι συνάδελφοι που συνεργαζόμαστε στο πλαίσιο λειτουργίας της Ελληνικής Εταιρείας Αφηγηματικής Θεραπείας και Κοινοτικής Πρακτικής, από το 2019 μέχρι και σήμερα.

Ο Hugo Alberts που το 2012 έμαθε σ’ εμένα και σε πολύ ακόμη κόσμο στο Πανεπιστήμιο του Μάαστριχτ τι είναι το Mindfulness και η Θετική Ψυχολογία και μας έκανε να λατρέψουμε τις ιδέες και τις πρακτικές του συγκεκριμένου κλάδου Ψυχολογίας μέσα από σεμινάρια που κάναμε μαζί του κι εκτός σχολής.

Τέλος, αγαπημένοι συνάδελφοι και φίλοι ετών που πάντα ανταμώνουμε και ανταλλάσουμε ιδέες. Ο Φραγκίσκος Ζέης που ήταν κι ο επόπτης μου στο Ψυχιατρείο Σταυρούπολης, όταν έκανα την πρακτική μου ως προπτυχιακή φοιτήτρια στα Δ’ Οξέα. Η Γεωργία Παπαδοπούλου, η Γεωργία Λιαράκου, ο Άκης Πανταζούδης, η Αγγελική Μηλιαράκη. Η Δάφνη Μπερικάκη που παρακολουθήσαμε μαζί την περίοδο 2017 – 2019 το πρόγραμμα εκπαίδευσης στην Αφηγηματική Θεραπεία.

Τόσοι πολλοί άνθρωποι, επαγγελματίες διαφόρων ειδικοτήτων και θεραπευτικών προσεγγίσεων που συνειδητά αναφέρω τα ονόματά τους γιατί όλοι με τον ένα ή τον άλλο τρόπο βοήθησαν να είμαι σήμερα εδώ, να αγαπώ αυτή τη δουλειά και να επιθυμώ να τη συνεχίσω με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ευκαιρία για ένα συνολικό, μεγάλο ευχαριστώ. Συγνώμη αν προς στιγμήν ξεχνάω κάποιον/α.

Αν δεν είχες ασχοληθεί με την ψυχική υγεία, τότε πιθανότατα τι θα σε βρίσκαμε να κάνεις επαγγελματικά;

Κάτι καλλιτεχνικό κατά πάσα πιθανότητα. Το τρίτο μεταπτυχιακό μου ήταν στις Θεατρικές Σπουδές με κατεύθυνση την υποκριτική και τη σκηνοθεσία. Το θέμα της μεταπτυχιακής διατριβής μου είχε να κάνει με τη δημιουργία μιας Πειραματικής Μεθόδου η οποία συνδυάζει πρακτικές της Αφηγηματικής Θεραπείας και τεχνικές του Μεταδραματικού Θεάτρου. Για τη συγκεκριμένη μέθοδο θα μιλήσω και σε δύο επιστημονικά συνέδρια το επόμενο διάστημα

Τέλος, θα ήθελες να μοιραστείς κάποια ιδέα ή κάποιο σκοπό που δίνει ξεχωριστό νόημα στην καθημερινότητά σου;

Η χαρά και ο πόνος είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Ενίοτε βιώνονται ταυτόχρονα και παράλληλα και αυτό κάτι σημαίνει!

Ας πιστεύουμε σε αυτό που κάνουμε, ό,τι κι αν είναι αυτό και η στιγμή της δικαίωσης θα έρθει ακόμη κι αν αργήσει!

Τράικου Φανή

Ψυχολόγος (M.Sc.) – Αφηγηματική Θεραπεύτρια

Στοιχεία Επικοινωνίας